10 Κυπριακές Ποικιλίες Σταφυλιού που Πρέπει να Γνωρίζετε (και τα Κρασιά που Αξίζει να Δοκιμάσετε)

Η Κύπρος παράγει κρασί εδώ και χιλιάδες χρόνια και οι αμπελώνες της δεν υπέστησαν ποτέ φυλλοξήρα, με αποτέλεσμα πολλά αμπέλια να φυτρώνουν ακόμη στις δικές τους ρίζες ως χαμηλοί, αυτόνομοι θάμνοι. Κυριαρχούν δύο ποικιλίες, η λευκή Ξυνιστέρι και η κόκκινη Μαύρο, όμως μια χούφτα τοπικών ποικιλιών που ανακαλύφθηκαν ξανά δίνουν σήμερα μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα κρασιά του νησιού. Εδώ θα βρείτε τις δέκα ποικιλίες σταφυλιού που αξίζει να γνωρίζετε, πώς γεύονται, πού καλλιεργούνται και ποια οινοποιεία να αναζητήσετε. Για να επισκεφθείτε τους παραγωγούς, χρησιμοποιήστε τα 10 καλύτερα οινοποιεία για επίσκεψη στην Κύπρο και τον οδηγό μας για τους δρόμους του κρασιού στην Κύπρο.

Οι 10 με μια ματιά

Πού βρίσκονται οι οινοπαραγωγικές περιοχές της Κύπρου;

Σχεδόν όλοι οι αμπελώνες βρίσκονται στις πλαγιές του Τροόδους, από περίπου 500 μ. μέχρι πάνω από 1.500 μ. Η Κύπρος έχει πέντε Προστατευόμενες Ονομασίες Προέλευσης (ΠΟΠ) για το κρασί: Κουμανδαρία, Κρασοχώρια Λεμεσού (με τις υποπεριοχές Αφάμη και Λαόνα), Πιτσιλιά, Λαόνα Ακάμα και Βουνί Παναγιάς–Αμπελίτης. Τα κρασιά ευρύτερων περιοχών φέρουν Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ): Λεμεσός, Πάφος, Λευκωσία ή Λάρνακα. Θα δείτε αυτές τις ονομασίες στις ετικέτες, επομένως αποτελούν μια καλή ένδειξη για την προέλευση ενός κρασιού.

1. Μαύρο

Χρώμα: κόκκινο.

Πώς γεύεται: Το Μαύρο («μαύρο») είναι η παραδοσιακή κόκκινη ποικιλία-εργάτης του νησιού. Οι ράγες του είναι μεγάλες και ζουμερές και μεγάλο μέρος της παλιάς παραγωγής έδινε ανοιχτόχρωμο κρασί με ήπιο άρωμα. Σε καλά χέρια δίνει ελαφρά, ζουμερά κόκκινα κρασιά με φρούτα κερασιού και λεπτές τανίνες, ακριβώς το κρασί που ταιριάζει σε ένα μακρύ κυπριακό δείπνο.

Πού καλλιεργείται: Σε όλες τις οινοπαραγωγικές περιοχές, συχνά σε παλιούς ξηρικούς αμπελώνες.

Κρασιά για να δοκιμάσετε: Το Santa Irene στον Φαρμακά παράγει το Laxia, ένα 100% Μαύρο από ξηρικά αμπέλια με μέση ηλικία περίπου έναν αιώνα. Το Tsiakkas παράγει το Moulos από 80χρονα αμπέλια Μαύρο. Το Μαύρο είναι επίσης μία από τις δύο ποικιλίες σταφυλιού της Κουμανδαρίας και της Ζιβανίας (βλ. παρακάτω).

2. Ξυνιστέρι

Χρώμα: λευκό.

Πώς γεύεται: Είναι η πιο διαδεδομένη λευκή ποικιλία στην Κύπρο και η εμβληματική της ποικιλία. Το κλασικό Ξυνιστέρι είναι ανοιχτόχρωμο και ελαφρύ, συχνά με περίπου 11 έως 11,5% αλκοόλ. Από ψηλούς αμπελώνες δίνει νότες λεμονιού, λουλουδιών και κερί μέλισσας· από χαμηλότερες, θερμότερες τοποθεσίες κλίνει προς νεκταρίνι, πυρηνόκαρπα και πεπόνι. Κυμαίνεται από απόλυτα ξηρό μέχρι πολύ γλυκό.

Πού καλλιεργείται: Παντού, αλλά τα πιο πολυσυζητημένα παραδείγματα προέρχονται από τα βουνά της Πιτσιλιάς και τα παλιά θαμνώδη αμπέλια του οροπεδίου Λαόνα-Ακάμα.

Κρασιά για δοκιμή: Το Petritis του Kyperounda Winery, που ωριμάζει εν μέρει σε βαρέλια δρυός, είναι το πιο γνωστό Ξυνιστέρι του νησιού. Αναζητήστε επίσης το Pitsilia Xynisteri της Tsiakkas από αμπελώνες σε υψόμετρο περίπου 1.300 μ., το Zambartas Single Vineyard Xynisteri, το Alátes του Vlassides από αμπέλια χωρίς άρδευση και το Alina της Vouni Panayia. Το Vasilikon στον Κάθικα, όπου το Ξυνιστέρι είναι η κύρια ποικιλία, είναι το μέρος για να το δοκιμάσετε στους λόφους της Πάφου.

3. Μαραθεύτικο

Χρώμα: κόκκινο.

Πώς είναι η γεύση του: Η πιο γνωστή ντόπια κόκκινη ποικιλία, γνωστή και ως Βαμβακάδα (και Παμπακίνα στην Πιτσιλιά). Δίνει κρασιά με βαθύ χρώμα και φρουτώδη χαρακτήρα με μούρα, βατόμουρα και μύρτιλα. Οι πρώτες εκδοχές ήταν συχνά πολύ στυφές· οι νεότερες είναι πιο απαλές και πιο κομψές.

Σημείωση για την καλλιέργεια: Η αμπελιά έχει μόνο θηλυκά άνθη και δεν μπορεί να αυτογονιμοποιηθεί, γι' αυτό οι καλλιεργητές τη φυτεύουν δίπλα σε άλλη ποικιλία, συχνά το Σπούρτικο, που ανθίζει την ίδια περίοδο.

Πού καλλιεργείται: Στα Κρασοχώρια της Λεμεσού, στους λόφους της Πάφου και στην Πιτσιλιά.

Κρασιά για δοκιμή: Το Μαραθεύτικο της Zambartas από τον Άγιο Αμβρόσιο έχει χαρακτηριστεί από συγγραφείς κρασιού ως ένα από τα καλύτερα δείγματα· το Barba Yiannis της Vouni Panayia, το Alma της Kyperounda, η Βαμβακάδα της Tsiakkas και το Μαραθεύτικο της Tsangarides από τη Λεμόνα κοντά στην Πάφο είναι άλλες καλές επιλογές για αρχή.

4. Λευκάδα

Χρώμα: κόκκινο.

Τι γεύση έχει: Έντονου χρώματος, με δομή και πολύ τανικό. Οι οινοποιοί το χειρίζονται με προσοχή για να αποφύγουν τη σκληράδα και, με παλαίωση σε βαρέλι, αναπτύσσει αρώματα κόκκινων φρούτων που απαλύνονται με τον χρόνο.

Είναι κυπριακό; Όχι ακριβώς. Σύμφωνα με το Μουσείο Κρασιού Κύπρου, έφτασε στο νησί κατά τη βυζαντινή εποχή, αλλά καλλιεργείται εδώ τόσο πολύ καιρό που αποτελεί μέρος της τοπικής παράδοσης.

Πού καλλιεργείται: Κυρίως στην περιοχή της Πάφου, γύρω από τη Στρούμπη και το Πολέμι, καθώς και στα οινοχώρια Μαλιά και Όμοδος. Ωριμάζει αργά και χρειάζεται κοντά του άλλη ποικιλία για επικονίαση.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Εμφανίζεται συνήθως σε μείγματα. Η Zambartas παράγει ένα κόκκινο Σιράζ/Λευκάδα και η Kyperounda αναμειγνύει Λευκάδα με Μαύρο στο ροζέ Akti της.

5. Γιαννούδι

Χρώμα: κόκκινο.

Τι γεύση έχει: Μια παλιά ποικιλία που ανακαλύφθηκε ξανά (το όνομα αποδίδεται και ως Giannoudi), με νότες δάφνης και βαλσαμικού και ψημένα κόκκινα και μαύρα φρούτα. Τα ψηλότερα αμπέλια δίνουν πιο ανθικά κρασιά με μαύρα φρούτα· οι χαμηλότερες, θερμότερες τοποθεσίες δίνουν πιο γεμάτα κρασιά με κόκκινα φρούτα και σφιχτές τανίνες.

Σημείωση για την καλλιέργεια: Όπως το Μαραθεύτικο, έχει μόνο θηλυκά άνθη και φυτεύεται με Ξυνιστέρι, Μαύρο ή Σιράζ για να επικονιάζεται.

Πού καλλιεργείται: Στην Πιτσιλιά, στους λόφους της Πάφου και γύρω από το Κοιλάνι, στους λόφους της Λεμεσού.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Η Tsiakkas το καλλιεργεί σε υψόμετρο περίπου 1.200 μ. κοντά στο Πελένδρι· το Vouni Panayia παράγει ένα Γιαννούδι μιας ποικιλίας· και το Óroman της Vlassides αναμειγνύει Γιαννούδι με 10% Σιράζ.

6. Προμαρά

Χρώμα: λευκό.

Πώς γεύεται: Έχει χοντρή φλούδα και έντονη υφή, με ελαφρώς περισσότερη οξύτητα από το Ξυνιστέρι και φρουτώδη χαρακτήρα που κυμαίνεται από αχλάδι μέχρι πράσινο πεπόνι και ροδακινί πεπόνι (κανταλούπ). Έχει χαμηλή απόδοση και συνήθως είναι η πρώτη κυπριακή σταφυλή που ωριμάζει, με τρύγο τον Αύγουστο.

Πού καλλιεργείται: Στην Πιτσιλιά, στα υψώματα της Πάφου και στα υψώματα της Λεμεσού.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Συγκρίνετε το Προμάρα του Tsiakkas από αμπέλια μεγάλου υψομέτρου, που είναι πιο λεπτό και ανθώδες, με την πιο πλούσια και ώριμη εκδοχή από τον Vlassides. Το Vouni Panayia έχει εμφιαλώσει Προμάρα από ένα μόνο αμπελώνα.

7. Σπούρτικο

Χρώμα: λευκό.

Πώς γεύεται: Ελαφρύ και εσπεριδοειδές, με νότες λεμονιού και lime. Η σταφυλή έχει λεπτή φλούδα και σκάει εύκολα, κάτι που βοηθά να εξηγηθεί γιατί σχεδόν εξαφανίστηκε πριν ξαναανακαλυφθεί.

Πού καλλιεργείται: Κυρίως στα υψώματα της Πάφου, όπου χρησιμεύει επίσης ως επικονιαστής για το Μαραθεύτικο.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Το Vouni Panayia παράγει ένα Σπούρτικο από αμπελώνες κοντά στο δάσος της Πάφου. Η Fikardos εμφιάλωσε για πρώτη φορά Σπούρτικο το 2007.

8. Μοροκανέλλα

Χρώμα: λευκό.

Πώς είναι στη γεύση: Αρωματική, με νότες νεκταρινιού, εσπεριδοειδών και ξηρών καρπών και μια ανάλαφρη νότα πευκόμελου. Ήταν διαδεδομένη πριν από αιώνες, αλλά έγινε σπάνια, και είναι άλλη μία ποικιλία με μόνο θηλυκά άνθη.

Πού καλλιεργείται: Σε μικρές φυτεύσεις στα υψώματα της Πάφου και στα υψώματα της επαρχίας Λευκωσίας.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Το The Women in the Wine Press του Vouni Panayia παράγεται από αυτή την ποικιλία, ενώ και η Aes Ambelis στο Καλό Χωριό Ορεινής έχει παράγει Μοροκανέλλα. Το Ktima Gerolemo και το Vasilikon έχουν επίσης δουλέψει με αυτή.

9. Σιράζ

Χρώμα: κόκκινο.

Πώς είναι στη γεύση: Κρασιά με βαθύ μωβ χρώμα, με νότες μαύρου κερασιού, δαμάσκηνου, βατόμουρου, μαύρου πιπεριού και γλυκών μπαχαρικών.

Πού καλλιεργείται: Σε διάφορες περιοχές· μερικά από τα πιο γνωστά παραδείγματα προέρχονται από τα υψώματα της Λεμεσού.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Vlassides παράγει ένα 100% Σιράζ από ξηρικούς αμπελώνες γύρω από το Κοιλάνι, το Βουνί και την Πάχνα, με παλαίωση 12 μηνών σε γαλλική δρυ. Η Tsangarides παράγει ένα ροζέ Σιράζ, ενώ το Σιράζ εμφανίζεται και σε μείγματα με Λευκάδα και Γιαννούδι.

10. Κάμπερνέ Σοβινιόν

Χρώμα: κόκκινο.

Πώς είναι στη γεύση: Κάσις, βατόμουρο και δαμάσκηνο με σφιχτές, στρογγυλεμένες τανίνες, μερικές φορές με λίγο Κάμπερνέ Φραν στο μείγμα.

Πού καλλιεργείται: Στα χωριά του κρασιού της Λεμεσού, στην Πιτσιλιά και στους λόφους της Πάφου.

Κρασιά που αξίζει να δοκιμάσετε: Το Vlassides Cabernet Sauvignon (90% Cabernet Sauvignon, 10% Cabernet Franc) προέρχεται από αμπελώνες στο Κοιλάνι και στο Βουνί. Το οινοποιείο Κυπερούντα χρησιμοποιεί Cabernet Sauvignon και Chardonnay στη σειρά του Epos.

Άλλες διεθνείς ποικιλίες σταφυλιών που θα συναντήσετε

Το Υφυπουργείο Τουρισμού αναφέρει αρκετές ακόμη διεθνείς ποικιλίες που καλλιεργούνται στην Κύπρο, μεταξύ των οποίων Μαυράκι (Mourvèdre), Grenache Noir, Cabernet Franc, Chardonnay, Sauvignon Blanc και Semillon. Το οινοποιείο Tsangarides στη Λεμόνα παράγει ένα ποικιλιακό Mataro, ενώ το οινοποιείο Tsiakkas καλλιεργεί Chardonnay από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Μπορεί επίσης να δείτε τον Οφθαλμό, μια παλιά τοπική ερυθρή ποικιλία που χρησιμοποιείται σε μείγματα, και το Μοσχάτο Αλεξανδρείας.

Κουμανδαρία και Ζιβανία: τα ίδια δύο σταφύλια

Η Κουμανδαρία είναι το ιστορικό γλυκό κρασί του νησιού και παράγεται μόνο από Μαύρο και Ξυνιστέρι. Τα σταφύλια τρυγούνται αργά μέσα στην εποχή και ξηραίνονται στον ήλιο πάνω σε ψάθες, παραδοσιακά για περίπου 8 με 15 ημέρες, πριν από το πάτημα. Μπορεί να παραχθεί μόνο σε 14 καθορισμένα χωριά στις νότιες πλαγιές του Τροόδους στην επαρχία Λεμεσού και είναι καταχωρισμένη ως προστατευόμενη ονομασία προέλευσης σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ. Ο Δρόμος του κρασιού Κουμανδαρία συνδέει τα χωριά, και το οινοποιείο Tsiakkas στην Πελέντρι είναι ένα από τα οινοποιεία που την παράγουν.

Η Ζιβανία, το διαυγές εθνικό απόσταγμα, χρησιμοποιεί το ίδιο ζεύγος: αποστάζεται από στέμφυλα σταφυλιών αναμεμειγμένα με κρασί από Μαύρο και Ξυνιστέρι.

Πότε είναι ο τρύγος στην Κύπρο;

Ο τρύγος ξεκινά συνήθως στις αρχές Αυγούστου, με την Πρωμάρα να είναι κανονικά το πρώτο τοπικό σταφύλι που ωριμάζει, ενώ οι κόκκινες ποικιλίες ωριμάζουν μέσα στον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο. Οι όψιμες ποικιλίες, όπως η Λευκάδα, και τα σταφύλια για την Κουμανδαρία, που τρυγούνται αργά μέσα στην εποχή, έρχονται τελευταία. Το οινοποιείο Vlassides στο Κοιλάνι περιέγραψε τον τρύγο του 2023 ως έναν από τους μεγαλύτερους των τελευταίων ετών, με διάρκεια από τις αρχές Αυγούστου έως τα τέλη Οκτωβρίου. Το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο είναι επομένως η καλύτερη περίοδος για να επισκεφθείτε οινοποιεία, όταν παράγεται η νέα εσοδεία.

Η κύρια φθινοπωρινή εκδήλωση κρασιού είναι το Φεστιβάλ Κρασιού Λεμεσού στον Δημοτικό Κήπο, με περίπτερα τοπικών οινοποιείων, φαγητό και μουσική. Το 2026 διεξήχθη από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου, με ορισμένες εκδηλώσεις στα οινοποιητικά χωριά Άγιο Μάμα και Άρσος. Πολλά χωριά διοργανώνουν επίσης το φθινόπωρο φεστιβάλ ζιβανίας και άλλες γιορτές τρύγου· δείτε τον οδηγό μας Τα φεστιβάλ της Κύπρου μήνα με τον μήνα.

Τι να δοκιμάσετε πρώτα

Συμβουλές για γευσιγνωσία

• Γευτείτε στην πηγή. Αρκετά οινοποιεία λειτουργούν κατόπιν ραντεβού, γι' αυτό τηλεφωνήστε εκ των προτέρων· ο οδηγός μας για τα οινοποιεία περιλαμβάνει στοιχεία για την επίσκεψη.
• Συγκρίνετε υψόμετρα. Η ίδια ποικιλία σταφυλιού από την Πιτσιλιά και από χαμηλότερα αμπελώνια της Λεμεσού ή της Πάφου μπορεί να έχει πολύ διαφορετική γεύση, γι' αυτό ζητήστε γευσιγνωσία δίπλα δίπλα.
• Κοιτάξτε την ετικέτα. Ονομασίες ΠΟΠ όπως Πιτσιλιά ή Βουνί Παναγιάς–Αμπελίτης δείχνουν ότι το κρασί προέρχεται από συγκεκριμένη ορεινή περιοχή.
• Δοκιμάστε τοπικό κρασί με τοπικό φαγητό. Το Ξυνιστέρι ταιριάζει με ψητό χαλλούμι και μεζέ με ψάρι, το Μαύρο και το Μαραθεύτικο με σουβλάκι και αφέλια.
• Κανονίστε οδηγό. Οι ορεινοί δρόμοι και η γευσιγνωσία δεν συνδυάζονται, και πολλά οινοποιεία απέχουν αρκετά από την παραλία.

Σχετικοί οδηγοί

• Τα 10 καλύτερα οινοποιεία για επίσκεψη στην Κύπρο
• Οδηγός για τις καλύτερες διαδρομές κρασιού στην Κύπρο
• Κουμανδαρία: η κυπριακή γαστρονομία σε ένα ποτήρι
• Ζιβανία: το κυπριακό απόσταγμα σταφυλιού
• Συνταγή για αφέλια: κυπριακό χοιρινό σε κόκκινο κρασί